सिंधुदुर्ग
सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील कणकवली प्रांत कार्यालयाच्या नायब तहसीलदार दिपाली पंडित यांच्या प्रसंगावधानामुळे एका मुलीचा जीव वाचला आहे. रत्नागिरी सावंतवाडी गाडीने प्रवास करत असताना एक मुलगी अचानक बेशुद्ध पडली तिला प्रसंगावधान राखत दिपाली पंडित यांनी सीपीआर दिल्यामुळे त्या मुलीचे प्राण वाचले आहेत.
आज दिनांक ७/०९/२०२६ रोजी कणकवलीला जाण्यासाठी ८.१५ च्या रत्नागिरी – सावंतवाडी गाडिने मी कणकवलीला येत होते. गाडीत खूप गर्दी होती. मी सुध्दा उभ्याने प्रवास करत होते. पण एका सद् ग्रहस्थानी मला बसायला आपली सीट दिली व ते उभे होते. पुढे नांदगाव येणार असल्याने पुढे मोकळ्या होणाऱ्या सीटकडे बसण्यासाठी जात होते.त्यावेळी नांदगांव चे आधी १० मिनिटं एका बाईचा मागच्या सीट कडून मुलीला उठवण्याचा प्रयत्न ऐकू आला. ती बाई आपल्या मुलीच्या गालावर हात मारून अंग ऊठ ना गं ,अंग ऊठ ना गं असं बोलत होती. यामधृये जवळ जवळ दहा मिनिटे गेली. सुरूवातीला मला वाटलं मुलगी झोपडीत आणि पुढच्या स्टाॅपला उतरायच आहे म्हणून आई त्या लहान मुलीला उठवत आहे. पण मुंब्रा ईथे गाडी आली आणि कंडक्टर ची घाई आणि त्यांच्या चेहऱ्यावर मला चिंता दिसली म्हणून विचारल तर ते म्हणाले एक मुलगी मागे बेशुद्ध पडलीय. मग मी क्षणाचा विलंब न करता मागे गेले आणि त्या मुलीला थोडं सीटवर झोपवलं आणि तीला सीपीआर दिला. त्या बीटमध्ये उभं राहून तसा सीपीआर देणं अवघड होत पण. चौथ्या पाचव्या सीपीआरला मुलीने रिस्पॉन्स दिला आणि ती शुद्धीत आली तेवढ्यात कुणी कांदाही आणला . तोही तीच्या नाकाला लावला. तीथेच जवळ हाॅस्पिटल असल्याचं कळल्याने ती मुलगी तीची आई तीथेच उतरून गेले.
मग इतके लोक गाडीत होते कुणालाही सीपीआर असा द्यावा हे माहित नाही. किंवा अशी गोष्ट झाल्यावर काय करावं हे माहीत नाही. म्हणून मला हि गोष्ट तुम्हाला सांगावीशी वाटली. आणि या छोट्याशा कृतीने एखाद्याचा प्राण वाचू शकतो.
मग सीपीआर म्हणजे काय आणि तो कसा आणि कुणाला दिला जातो याबाबतची कार्यपध्दती मी खालील प्रमाणे विषद करत आहे.सीपीआर (CPR) म्हणजेच ‘कार्डिओपल्मोनरी रिसुसिटेशन’ (Cardiopulmonary Resuscitation) ही एक आपत्कालीन आणि जीवनरक्षक प्राथमिक उपचार पद्धती आहे. जेव्हा एखाद्या व्यक्तीच्या हृदयाचे ठोके अचानक बंद पडतात किंवा श्वास थांबतो (जसे की कार्डिॲक अरेस्ट किंवा पाण्यात बुडणे), तेव्हा शरीरातील रक्ताभिसरण चालू ठेवून मेंदू आणि इतर महत्त्वाच्या अवयवांना ऑक्सिजन पोहोचवण्यासाठी सीपीआर दिला जातो. वेळेवर दिलेला सीपीआर रुग्णाचा जीव वाचवण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचा ठरतो. अमेरिकन हार्ट असोसिएशननुसार, सीपीआर प्रक्रियेमध्ये C-A-B या सूत्राचा प्रामुख्याने वापर केला जातो.१. C – Chest Compressions (छातीवर दाब देणे)रुग्णाला सर्वप्रथम सपाट आणि कडक जमिनीवर पाठीवर सरळ झोपवा.हात ठेवण्याची जागा: तुमच्या एका हाताचा तळवा रुग्णाच्या छातीच्या मध्यभागी (दोन्ही स्तनांच्या मध्ये) ठेवा आणि दुसरा हात पहिल्या हातावर ठेवून बोटे एकमेकांत लॉक करा. पोझिशन: तुमचे कोपर सरळ ठेवा आणि रुग्णाच्या छातीवर थेट वरून काटकोनात (90 अंश) दाब द्या. दाब व वेग: छाती किमान २ इंच (५ सेमी) खाली दबली पाहिजे. दाब देण्याचा वेग एका मिनिटात १०० ते १२० कम्प्रेशन्स इतका असावा. प्रत्येक दाबानंतर छाती पूर्वस्थितीत येऊ द्या.
२. A – Airway (श्वासाचा मार्ग मोकळा करणे)३० वेळा छाती दाबल्यानंतर रुग्णाचा श्वासाचा मार्ग मोकळा करणे आवश्यक आहे. रुग्णाचे कपाळ एका हाताने हळूच मागे दाबा आणि दुसऱ्या हाताने हनुवटी वर उचला (Head-tilt, chin-lift पद्धत). यामुळे जिभ घशात अडकणार नाही आणि हवेचा मार्ग मोकळा होईल. ३. B – Breathing (कृत्रिम श्वास देणे)श्वासाचा मार्ग मोकळा केल्यावर रुग्णाला तोंडातून श्वास (Mouth-to-Mouth Resuscitation) द्यावा लागतो. -रुग्णाचे नाक दोन बोटांनी बंद करा, स्वतः दीर्घ श्वास घ्या आणि तुमचे तोंड रुग्णाच्या तोंडावर पूर्णपणे घट्ट ठेवून दोन वेळा कृत्रिम श्वास द्या.श्वास देताना रुग्णाची छाती वर येत आहे की नाही याकडे लक्ष द्या. [ सीपीआरचे अचूक प्रमाण (Ratio)प्रौढ व्यक्तींसाठी सीपीआर देताना ३० वेळा छाती दाबणे (Compressions) आणि २ वेळा कृत्रिम श्वास देणे (Breaths) हे चक्र (३०:२ चे प्रमाण) सातत्याने सुरू ठेवावे लागते. महत्त्वाची टीप (Hands-Only CPR): जर तुम्ही कृत्रिम श्वास देण्यास कसरत अनुभवत असाल किंवा तसे प्रशिक्षण नसेल, तर केवळ ‘हँड्स-ओनली सीपीआर’ (Hands-Only CPR) करा. यामध्ये कृत्रिम श्वास न देता मिनिटाला १०० ते १२० च्या वेगाने सतत छातीवर दाब देत राहणे देखील तितकेच प्रभावी ठरते. 🚨 सीपीआर देण्यापूर्वी करायच्या गोष्टी:परिसर तपासा: ज्या ठिकाणी रुग्ण आहे ती जागा सुरक्षित असल्याची खात्री करा.प्रतिसाद तपासा: रुग्णाचे खांदे हलवून “तुम्ही ठीक आहात का?” असे मोठ्याने विचारा.मदतीसाठी कॉल करा: रुग्ण प्रतिसाद देत नसेल, तर त्वरित रुग्णवाहिकेला (उदा. १०८ किंवा स्थानिक आपत्कालीन क्रमांक) कॉल करा आणि आजूबाजूला कोणी असल्यास AED (ऑटोमेटेड एक्सटर्नल डिफिब्रिलेटर) मशीन आणण्यास सांगा.श्वास तपासा: रुग्ण श्वास घेत आहे की नाही हे ५ ते १० सेकंद निरीक्षण करा. श्वास बंद असल्यास ताबडतोब सीपीआर सुरू करा. वैद्यकीय मदत (डॉक्टर किंवा ॲम्ब्युलन्स) घटनास्थळी पोहचेपर्यंत किंवा रुग्णाच्या शरीरात काही हालचाल दिसेपर्यंत सीपीआरची प्रक्रिया न थांबता सुरू ठेवावे.हा उपक्रम अधिक चांगल्या प्रकारे समजून घेण्यासाठी, आपण एका छोट्या सराव चाचणी (Quiz) द्वारे आपल्या ज्ञानाची उजळणी करू शकता Medantaसीपीआरमध्ये प्राविण्य मिळवणे: जीव वाचवण्यासाठी टप्प्याटप्प्याने मार्गदर्शनछाती दाबणे आणि कृत्रिम श्वासोच्छ्वास देणे यांचे आदर्श सीपीआर प्रमाण ३०:२ आहे. तुम्ही ३० वेळा छाती दाबल्यानंतर दोनदा कृत्रिम श्वासोच्छ्वास दिला पाहिजे. रुग्णाच्य…Apollo Hospitalsसीपीआर कसे करावे: जीवन वाचवणारे कौशल्य प्रत्येकाला माहित असले पाहिजेCPR म्हणजे कार्डिओ-पल्मोनरी रिसुसिटेशन. ज्या व्यक्तीच्या हृदयाचे ठोके बंद झाले आहेत अशा व्यक्तीच्या मेंदूमध्ये तात्पुरते ऑक्सिजनयुक्त रक्त प्रसारित करणे ही आपत्…BBCजीव वाचवणारी सीपीआर प्रक्रिया काय असते? ती प्रत्येकाला का आली पाहिजे? हॉस्पिटलमध्ये जाण्यापूर्वीचा हा काळ अत्यंत महत्त्वाचा असतो. त्या काळात कसं वागायचं, काय उपचार करायचे हे पाहिलं पाहिजे. या उपचारांत सर्वाधीक महत्त्वाच्या मानल्याआहेत. धन्यवाद.
